Bir ilişkiye başlarken veya evlenirken ne gibi ön kabullere sahibiz? Anlaşılmak ve anlamak ilişki kurmada ne kadar önemli? Sağlıklı bir ilişki/evlilik nasıl olmalı? İlişkide iletişim kurabilme becerisine sahip miyiz? Bu sorulardan yola çıkarak, araştırmalarım, gözlemlerim ve seans tecrübelerim neticesinde ilişkilerde/evliliklerde “doğru kabul ettiğimiz, ön kabulle başladığımız ancak ilişkiye zarar veren kalıp yargılar ve tutumlar nelerdir’’ üzerine birkaç görüş paylaşmak isterim.
Öncelikli olarak toplumumuzda kabul görmüş bir kanıdan bahsetmek istiyorum. Evlilik ve kerametleri üzerine o kadar fazla atıfta bulunuyoruz ki karşımızdaki kişinin göstermiş olduğu ve aslında bize uymayan yönlerine rağmen ‘’nasıl olsa evlenirse düzelir’’ gibi sihirli bir cümleyle tüm davranışları, kişilik özellikleri ve tutumları göz ardı edilebiliyor. Peki değişim imkânsız mı, tabi ki hayır. Aksine değişim, dönüşüm olmasını istediğimiz bir durum. Evlilik bu değişimi sağlayabilir, bu mümkün, yalnızca burada önemli nokta;
* ”Değiştiririm nasıl olsa” diye bir evlilik yapmamak çünkü değişim ve dönüşüm doğal sürecinde olduğunda ve birey bunun farkındalığını sağladığında gerçekleşir ve sağlıklı olan da bireyin bunu kendi isteği ile ortaya koymasıdır.
İkinci öncelikli konu yine toplumsal boyutla bağlantılı. Toplumumuzda evliliğin yalnızca iki insan arasında olmadığı, kök ailelerinde evlendiği gibi örtük bir gerçeklikle karşı karşıyayız maalesef. Hal böyle olunca zaten iç içe geçmiş ilişki ağımız daha da karmaşık hale gelebiliyor. Geçirgen olan sınırlar evlilik birliği ile partnerimizin kök ailesine müdahale etmeye kadar gidiyor. Başlarda iç içe geçmiş, her şeye dahil olma alanı sağlayan ilişki yapısı çiftlerden birinin diğer partnerin ailesine müdahalesi noktasında ‘’senin ailen-benim ailem’’ gibi bir ayrıma ve sonrasında çatışmaya gidebiliyor. Burada önemli nokta haklı ya da haksız savaşına girmeden;
* Kök aile ile ilgili konularda diğer partnerin meselelere dahil olmaması ve nezaketli davranmasıdır. Nezaket saygıyla ilişkilidir ve karşı tarafla aramızdaki sınırları sağlıklı bir şekilde oluşturmamızı sağlar.
Bu kısımda toplumsal tabulara değinmek istiyorum. Pek çok toplumsal tabudan bahsedebiliriz ancak cinsellikle ilgili olan konular oldukça hassas. Öyle ki bırakın normal hayatta konuşmayı, çiftlerin çoğu, yaşadıkları cinsellik üzerine konuşmaktan geri duruyorlar. Çiftler arasında ilişkilerde cinsellikle ilgili tabulardan en fazla ön plana çıkan konu performans algısı ve sorun varsa çözülmediği için beraberinde oluşan performans kaygısı. Bunun için;
* Cinsellikte performans algısı ve kaygısından kaynaklanan sorunlar üzerine konuşulmalı ve gerekli durumlarda uzman desteği alınmalıdır. Konuşulmayan, açığa çıkmayan her şey olduğundan farklı anlaşılmaya ve değerlendirilmeye mahkumdur. Bu durumda çiftler arasında sorunların artmasına sebep olabilir. Ek olarak belirtmek isterim ki evlilik ve cinsellik çiftlerin mahrem alanı olduğu için zaten bunları konuşacak olmak zor gelebilir. Bu nedenle yaşadığınız sorunun çözümü için başvurduğunuz uzmanı araştırmanız ve alanında uzmanlaşmış birinden psikolojik destek almanız oldukça önemlidir.
Değinmek istediğim bir diğer nokta çocuk sahibi olduktan sonra yaşanan kafa karışıklıkları ve değişen roller. ‘’Sen artık annesin, babasın’’ sözünün ardındaki psikolojik baskı bireylerin toplumdaki rollerini anne ve baba olmak gibi tekil bir duruma indirgiyor. Peki ya benlik? Bir çocuğun annesi ve babası olmak çok kıymetli bir şey ancak dengeyi yakalayabilmek önemli. Ebeveyn olmak kendinden vazgeçmek değil, kendinle birlikte yeni bir bireyin varlığını kabul ederek devam etmek demek. Aynı zamanda her partnerin ebeveyn olarak üzerine düşen sorumluluğu yerine getirmesi demek. Ebeveynlikte dengeyi sağlayabilmek adına;
* Ebeveyn olma durumu ile eş olma durumu birbirinden farklıdır, bunları birbirinden ayırmak gereklidir. Çünkü göz ardı ettiğimiz her şey bir zaman sonra açığa çıkmak için sınırları zorlar. Her ebeveyn yalnız zaman geçirme hakkına sahip olmalıdır. Aynı zamanda ebeveyn olmak eş olarak baş başa zaman geçirme hakkınızı ihlal eden bir durum değil, mümkün olduğunca birliktelik rutinlerini yerine getirmeye özen gösterin. Ayrıca ebeveynliğe müdahale etmeden, eleştirmeden anlaşarak çocuk yetiştirmekte oldukça önemlidir.
Son kısım ‘’ben, biz ve ilişkimiz’’ üzerine olacak çünkü ilişki biz olmanın da ötesinde bir durum. Çiftler ilişkide ‘biz’ olmaya çok fazla odaklanmış durumdalar. Biz olmak kötüdür gibi anlaşılmasın, kaçırdığımız nokta ben olmadan biz olamayacağı en azından sağlıklı olmayacağı yönünde. Kendimiz olmadan kurduğumuz ilişki karşımızdakini referans alarak geliştirdiğimiz koşullu ve bağımlı bir ilişki olur. Bu nedenle bireyin varlığını ortaya koyması diğer bir deyişle kendilik algısı geliştirmesi kuracağı ilişkilerin sağlıklı olmasında bir etmendir. Çiftler arasında kurulan ‘ilişki’ de partnerlerin benliğinin dışında gelişen bağımsız bir yapıdır. Benlik algısı kadar ilişki dinamiğini anlamakta oldukça önemlidir. Yani;
* Kendini bilmek beraberinde ‘ilişki içgörüsü’ geliştirmek (neden, niçin? sorularına cevap verebilmek) önemlidir. Kendi adına ve ilişkiye yönelik bu soruları sorarak cevabın değerlendirilmesi de ayrıca dikkat edilmesi gereken bir noktadır. Bitirirken; başta sorduğumuz soruya dönecek olursak; İlişkiye hangi ön kabullerle başlıyoruz, doğrularımız bize mi ait yoksa var olan kalıplar mı bizim doğrularımızı oluşturdu. Bu soruların cevabı ilişkiye ve evliliğe bakış açımızı görmede ve kendimize ilişkide dışarıdan bakabilmede oldukça fayda sağlayacaktır. İletişim kurmak, iletişim sağlayacak kanalları bulabilmek ve bunu kullanabilmek, hatta çatışabilmek oldukça önemli. Bunlardan sonra yaşadığımız olayların ne kadar farkına varabiliyoruz ve ne kadar sorumluluk alabiliyoruz, bunun değerlendirmesini yapabilmek sağlıklı bir kişilik ve ilişki için dikkat etmemiz gereken bir nokta. Son olarak, anlaşılır olmak, birbirini anlamak ve “oradan” da bakabilmek temel aldığımız nokta olursa kurduğumuz ilişki tatmin düzeyi yüksek ve sağlıklı bir ilişki olacaktır.
Nagihan DEMİREL
Psikolojik Danışman/Evlilik ve Aile Danışmanı/Cinsel Terapist
